آموزش زبان و ادب پارسی

پرسشِ تشنگی را تو آبی، جوابی                                      ریگ­های بیابان تو را می­ شناسند

پرسش و جواب: آرایه ­ی تضاد. -  تشنگی، آب و بیابان: آرایه­ ی مراعات نظیر  - ریگ­های بیابان: استعاره از زائران تشنه و شیفته ­ای که از نظر تعداد مانند ریگ بیابان فراوانند.

هر گاه دو واژه با معنای متضاد در یک بیت یا عبارت به کار رود، آرایه تضاد پدید می‌آید.

مراعات نظیر: آوردن دو یاچند واژه دریک بیت یاعبارت که دربینشان رابطه‌ای آشناومخصوص میان آنها برقرار باشد.

ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند// تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری.

(ابر و باد و مه و خورشید و فلک همگی جز عناصر و پدیده‌های طبیعت هستند.)

معنی بیت:برای سؤال­ها و تشنگی زائران که دربیابان­هابه سمت تودرحرکت هستند،تو بهترین جواب و گواراترین آب هستی.

نامِ تو رخصتِ رویش است و طراوت                                             زین سبب برگ و باران تو را می ­شناسند

رخصت: 1) اجازه ، دستور، اِذن .   2) جواز، پروانه.        طراوت: 1) تر و تازه شدن.  2 ) تازگی.

زین: مخفّف (از این).       (برگ، باران، رویش و طراوت): مراعات نظیر دارند.

معنی:   با نامِ تو جوانه زدن و تازگی اجازه ­ی آشکار شدن می ­یابند؛ به این خاطر است که­ باران و سرسبزی با تو آشناست.

هم تو گل­های این باغ را می­شناسی                                      هم تمام شهیدان تو را می­شناسند ...

گل­های این باغ: استعاره از «مردم این سرزمین».           به صورت پنهانی، شهیدان به گل­های باغ تشبیه شده ­اند.

هم تو با مردمان مرز و بومِ ایران آشنایی و هم تمام شهیدان این سرزمین با تو آشنا هستند.

اینک ای خوب، فصل غریبی سر آمد                            چون تمام غریبان تو را می­ شناسند

غریب : 1) هرچیز نادر و نو. 2) دور از وطن. 3) بیگانه.                    سرآمد: به انتها رسید، به پایان رسید.

اینک : 1) اکنون، الحال. 2) این است! این ها!

اکنون ای خوب من! زمان دوری تو از وطن به پایان رسید؛ زیرا تمام مردمان دور از وطن با تو دوست و آشنا هستند.

کاش من هم عبور تو را دیده بودم                           کوچه ­های خراسان تو را می­ شناسند

عبور: گذشتن، رد شدن.   عبورِ تو را دیده بودم: اشاره به عبور حضرت امام رضا(ع) از ری(تهران قدیم) به سمت خراسان رضوی و شهر مشهد.

ای کاش همان­گونه که کوچه ­باغ­های خراسان شاهد عبورِ تو بودند، من نیز می توانستم تو را دیده باشم.  

                                                                                                   قیصر امین پور 

میلادِ گل و بهارِ جان آمد                     برخیز که عیدِ می کشان آمد

میلاد: زمان تولّد. اسم زمان است.                گُل: استعاره از حضرت مهدی(عج) است.

بهارِ جان: زمان تازه شدن روح، زمان شادابی و نشاط.          می­ کشان: باده نوشان، شراب­خواران

عید: جشن، روز جشن، روزی که فرخنده و مبارک است .            می: شرابِ انگوری

زمان تولّد گل و نشاط و شادابی روح فرا رسید. از جا برخیز که روز جشن و پای­کوبی باده نوشان فرا رسیده است.

خاموش مباش زیرِ این خرقه                 بر جانِ جهان، دوباره جان آمد

خِرقه: 1) جامه­ای که از تکه پارچه ­های گوناگون دوخته شود. 2) جُبّه ­ی مخصوص درویشان. 3) جسد، تن.

خاموش: ساکت، بی­صدا.             در مصراع دوم واج آرایی وجود دارد.

واج آرایی:

واج‌آرایی تکرار یک یا چند واج صامت یا مصوت در شعر یا در نثر است، که در کلمه‌های یک مصراع یا بیت به گونه‌ای که آفریننده موسیقی درونی باشد و بر تأثیر شعر بیفزاید. یا این بیت از حافظ:

شور شراب عشق تو آن نفسم رود ز سر                 کاین سر پر هوس شود خاک در سرای تو

نغمه حروف

وقتی واج‌آرایی بیانگر و یا یادآور صدای خاصی در طبیعت باشد، به آن نغمه حروف گفته می‌شود[۱] ؛ مانند این شعر از فردوسی:

برو راست خم کرد و چپ کرد راست                    خروش از خم چرخ چاچی بخاست

در این شعر منوچهری واج «خ» و «ز» تکرار شده‌است. واج «خ» یادآور خرد شدن برگ پائیزی درختان در زیر پاست:

خیزید و خز آرید که هنگام خزان است                  باد خنک از جانب خوارزم وزان است

معنی بیت: درون لباس کهنه و فرسوده ­ی خود ساکت منشین. زیرا جانی دوباره به جهان دمیده شده است.

گلزار زِ عیش لاله ­باران شد                   سلطانِ زمین و آسمان آمد

گلزار: 1) نام لحنی در موسیقی. 2) جای گل بسیار.           لاله ­باران: پر لاله، رنگارنگ

عیش: 1) زندگی. 2) طعام، خوراک. 3) خوشی، خوش­گذرانی، شادمانی.

سلطان: 1) تسلّط، فرمان­روایی. 2) قدرت. 3) حجّت، برهان. 4) پادشاه.

سراسر گلستان از خوشی و شادمانی پر لاله و رنگارنگ شد؛ زیرا فرمان­روای زمین و آسمان متولّد شد.

                         آماده ­ی امر و نهیِ فرمان باش              هشدار، که منجی جهان آمد

امر: فرمان، دستور             نهی: ممانعت، بازداشتن              هشدار: به هوش باش! آگاه باش!

مُنجی: 1) پناه، جای نجات. 2) نجات دهنده، رهایی دهنده.

آماده ­ی اطاعت از دستورهای او باش که او نجات دهنده­ ی جهان است.      امام خمینی(ره)